yndk

yndk

   میدیا - هەولێر :

 پێشنیوەڕۆى ئەمڕۆ 3 / 3 / 2026، سكرتێری گشتیی YNDK سەردانی مەڵبەندى سێى رێکخستنى هەولێرى یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان-ی كردو لەدیدارێكدا لەگەڵ بەرپرسى نوێى مەڵبەند، وێڕاى پیرۆزباییکردن لە بەڕێزیان بەبۆنەى دەستبەکاربوونیان، باسیان لە رەوشی سیاسی كوردستان و ناوچەكەو پەیوەندی نێوان هەردوولا كرد.

 پێشنیوەڕۆى ئەمڕۆ سێشەممە، غەفوور مەخمووری سكرتێری گشتیی یەكێتی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستان YNDK ، بەیاوەرى هەڤاڵان (قەهار مەخموورى ئەندامى مەکتەبى سیاسى و فاخیر نانەکەلى ئەندامى کۆمیتەى سەرکردایەتى و بەرپرسى هەرێمى هەولێرى YNDK )، سەردانی مەڵبەندى سێى رێکخستنى هەولێرى یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان-یان لە شاری هەولێر كردو, بەگەرمی لەلایەن بەڕێزان (رێباز بێرکۆتى ئەندامى کۆمیتەى سەرکردایەتى و بەرپرسى مەڵبەندى سێى ى. ن. ک و کارگێڕو ئەندامانى ئەنجوومەنى مەڵبەند) پێشوازیكران, لەدیدارەکەدا سکرتێرى گشتیى YNDK بەناوى خۆى و سەرکردایەتیى YNDK پیرۆزبایى دەستبەکاربوونى لە بەرپرسى نوێى مەڵبەند کردو هیواى سەرکەوتنى بۆ خواست.

 لە تەوەرێکى دیکەى دیدارەکەدا باس لە رەوشی سیاسیی كوردستان و عێراق و دواپێشڤەچوون و پێشهات و گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە و زیاتر لێكنزیكبوونەوەی لایەنە سیاسییەكانی كوردستان كراو، جەختكرایەوە سەر یەكڕیزی و یەكدەنگی گەلى كوردستان لەو گۆڕانكارییانەی كەوا لە ناوچەکەدا روودەدەن و دێنە پێشەوەو یەكێتی و یەكدەنگی گەلى كوردستان و لایەنە سیاسییەکانى کوردستان لەو گۆڕانكارییانەدا بەفاكتەری سەرەكی سه‌ركه‌وتنى گەلی كوردستان وەسفكرا.

 لەدوا تەوەری دیدارەكەشدا, جەختكرایەوە سەر پتەوكردنی پەیوەندی نێوان هەردوولا لەپێناو زیاتر خزمەتکردنى دۆزى رەواى گەلى کوردستان

میدیا – هەولێر:

مەكتەبی سیاسيی یەكێتی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستانYNDK، به‌شدارى ڕێوڕه‌سمى ساڵيادى دامه‌زراندنى پارتی سه‌ربه‌ستیی كوردستانPSK ، له ‌هۆتێل شيراتۆن له ‌هه‌ولێر ده‌كات.

ئه‌مڕۆ شه‌ممه‌ رێكەوتی 28-2-2026، شاندێكی مەكتەبی سیاسيی YNDK كه‌ پێكهاتبوو له‌ هەڤاڵان ( د.شاخه‌وان خالید كارگێڕی مەكتەبی سیاسيیYNDK  و شاكر هاشم ئه‌ندامى مەكتەبی سیاسيیYNDK  )، له‌ هۆڵى هوتێل شيراتۆن به‌شدارى رێوڕه‌سمى (20)ه‌مين ساڵيادى دامه‌زراندنى پارتی سه‌ربه‌ستیی كوردستانPSK  ده‌كه‌ن، له‌لایه‌ن به‌ڕێزان (عارف باوه‌جانی سكرتێری گشتی و ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سیاسی و ئه‌نجومه‌نى سه‌ركردایه‌تی PSK ) پێشوازیكران.

له‌ڕێوڕه‌سمه‌كه ژماره‌يه‌ك پارت و لايه‌نى سياسى و رێكخراو و رۆشنبيران و كه‌سايه‌تى و ميدياكاران به‌شدار بوون،‌ وتارى به‌خێرهاتن و سكرتێرى گشتى و به‌ياننامه‌ى ئه‌نجومه‌نى سه‌ركردايه‌تى پارتى سه‌ربه‌ستى كوردستان و بروسكه‌ى پارت و لايه‌نه سياسييه‌‌كان خوێندرايه‌وه‌ و پێشكه‌شكران، به‌م بۆنه‌يه‌وه‌‌ شاندی YNDKپیرۆزبایی ساڵيادى دامه‌زراندنى لێكردن و په‌يامى پيرۆزبايى ئاڕاسته‌كردن، له ‌به‌رامبه‌ردا به‌ڕێز (عارف باوه‌جانی سكرتێری گشتيی PSK ) سوپاسى په‌يامى پيرۆزبايى و به‌شدارى شاندى (YNDK)يان له‌ساڵياده‌كه‌يان كرد.  

 

  *غەفوور مەخموورى: پێکهێنانى ئەنجوومەنێک یا ناوەندێکى سیاسى فاکتەرێکى سەرەکییە بۆ رێکخستنەوەى ناوەندى سیاسى و ناوماڵى کوردستان*

 

   میدیا - هەولێر :

  پێشنیوەڕۆى ئەمڕۆ 26 / 2 / 2026، سكرتێری گشتیی YNDK پێشوازی لە شاندى بزووتنەوەى پەیوەندى ئیسلامى کوردستان كردو، لەدیدارەكەدا باسیان لە رەوشی سیاسیى كوردستان و یەکڕیزى و یەکدەنگى لایەنە سیاسییەکانى کوردستان و پەیوەندى نێوان هەردوو لا كرد.

  پێشنیوەڕۆى ئەمڕۆ پێنجشەممە، غەفوور مەخمووری سكرتێری گشتیی یەكێتی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستان YNDK لە بارەگای مەكتەبی سیاسیی YNDK لە شاری هەولێر، بەئامادەبوونى هەڤاڵان (د. شاخەوان خالید کارگێڕى مەكتەبی سیاسی و فاخیر نانەکەلى ئەندامى کۆمیتەى سەرکردایەتى و بەرپرسى هەرێمى هەولێرو جەلال سمایل کارگێڕى مەکتەبى ناوەندى پەیوەندییەکانى  YNDK)، پێشوازیانكرد لە شاندى بزووتنەوەى پەیوەندى ئیسلامى کوردستان کە پێکهاتبوو لە بەڕێزان (د. محەممەد بازیانى ئەندامى مەکتەبى سیاسى و وتەبێژى بزووتنەوە و، د. ئەحمەد وەرتى ئەندامى مەکتەبى سیاسى و بەرپرسى مەکتەبى پەیوەندییەکان و حاجى ئەکرەم باویانى ئەندامى ئەنجوومەنى سەرکردایەتى و بەرپرسى مەڵبەندى هەولێر وسەرهەنگ کاکە ئەندامى مەکتەبى پەیوەندییەکان و بەرپرسى مەکتەبى پەیوەندییەکانى بەغداى بزووتنەوە)، لەدیدارەكەدا باس لە رەوشی سیاسیی كوردستان و دواپێشڤەچوون و پێشهات و گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە كراو، جەختكرایەوە سەر یەكڕیزی و یەكدەنگی گەلی كوردستان بە تەواوی هێزو لایەنە سیاسى و پێكهاتەكانییەوە بۆ پێشوازیكردن لەو ئەگەرو پێشهات و گۆڕانكارییانەی كە لەسەر ئاستی ناوچەكەدا دێنە پێشەوەو روودەدەن یەكێتی و یەكدەنگی و هاوهەڵوێستی لەو گۆڕانكارییانەدا بە فاكتەری سەرەكی پاراستن و چەسپاندنی دەسكەوتەكان و وەدەستهێنانی زیاتری مافەكانی گەلی كوردستان وەسفكرا، هەر لە دیدارەكەدا سكرتێری گشتیی YNDK  بە شاندى میوانى راگەیاند کەوا لە رابردوودا چەندین جار باسمان لەوەکردووە کەوا ناوەندى سیاسى کوردستان پەرش و بڵاوەو پێویستى بە رێکخستنەوە هەیە، بۆ ئەم مەبەستەش چەندین جار داوامان کردووە کەوا پێویستە لایەنە سیاسییەکانى کوردستان کار بۆ پێکهێنانى ئەنجوومەنێک یا ناوەندێکى سیاسى بکەن، لەم رووەوە هەردوو لا هاوڕا بوون کەوا کاربکرێت بۆ پێکهێنانى ئەنجوومەنێکى سیاسى کە تەواوى لایەنە سیاسییەکان بگرێتەخۆ، پێکهێنانى ئەم ئەنجوومەنەشیان وەک فاکتەرێکى سەرەکى بۆ رێکخستنەوەى ناوەندى سیاسى و ناوماڵى کوردستان وەسفکرد.

  لەدوا تەوەری دیدارەكەشدا، جەختكرایەوە سەر پتەوكردنی پەیوەندی نێوان هەردوولا لەپێناو زیاتر خزمەتكردن و پێشڤەبردنی دۆزی رەوای گەلی كوردستان.

ھەولێر -KDP.info- سکرتێری گشتیی یەكێتی نەتەوەیی دیموکراتی کوردستان YNDK دەڵێت "ھاتنی سەرکردە و نوێنەر و بەرپرسانی وڵاتان و گرنگیدانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە سەرۆک مەسعود بارزانی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە هەموو لایەک دەزانن سەرۆک بارزانی مەرجەعی گەلی کوردستانە، ئەوانیش وەکو مەرجعی باڵای  گەلی کوردستان مامەڵە لەگەڵ جەنابی سەرۆک بارزانی دەکەن و، ئەوە دەزانن کە سەرۆک بارزانی خاوەن بڕیار و ھەڵوێستە."

 

غەفوور مەخمووری، سکرتێری گشتیی یەكێتی نەتەوەیی دیموکراتی کوردستان YNDK ، بۆ ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستان گوتی "خوێندنەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەمریکا و وڵاتانی دراوسێ لە ماوەی ڕابردوو بۆ سەرۆک بارزانی گرنگە،  کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە کوردستان مامەڵەیەکی تەندروست لەگەڵ سەرۆک بارزانی دەکات و وەکو مەرجەعی گەلی کوردستان و مەرجەعی ناوەندی سیاسیی گەلی کوردستان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە سەرۆک بارزانی لەبواری سیاسی کۆمەڵێک پرەنسیپی جێگیری ھەیە، لەوانە  سازشنەکردن لەسەر مافی گەلی کوردستان جا لە ھەر بەشێکی کوردستان بێت، ڕاستگۆیی لە سیاسەت و ھەڵوێستدا، ئەوانە خاڵی گرنگن، لەهەمان کاتدا خاوەن بڕیارە لەکاتی پێویستدا، هەروەها سەرۆک بارزانی کەسایەتییەکی مێژووییە و سیمبولی گەلی کوردستانە."

 

غەفوور مەخمووری گوتیشی "سەرۆک بارزانی دوو تایبەتمەندی زۆر گرنگی تێدایە، ئەوانیش یەکەم کوڕی ڕێبەری گەورەی گەلی کورد بارزانی نەمرە، دووەمیش خاوەن  کەسایەتییەکی کاریزماییە و بەدرێژایی تەمەنی خۆی پێشمەرگە بووە بۆ بەرگریکردن لە مافە ڕەواکانی گەلی کوردستان و ھیچ کات سازشی نەکردووە، هەموو ئەمانە وایانکردووە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و وڵاتانی دەوروبەر و بەشی زۆری لایە عێراقییەکانیش وەکو مەرجەعی باڵای گەلی کوردستان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن."

 

مەخمووری ڕوونیشی کردەوە: "لەماوەی ڕابردوودا لە کێشەکانمان لەگەڵ بەغدا، ھەموو لایەنە سیاسییەکانی بەغدا ڕوویان لە سەرۆک بارزانی کردووە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و یەکلایی کردنەوەیان، قسەی کۆتایی لەبارەی پرسە نەتەوەیی و نیشتمانییەکان لای سەرۆک بارزانیە، ئەوەش ڕاستییەکە و کەس ناتوانی نکۆڵی لێ بکات، بۆیە پێویستە ھەموو لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستان ھاوکاری سەرۆک بارزانی بن، لەبەرئەوەی لە هەر ماڵێکدا ئەگەر گەورەیەک نەبێت ئەو ئەو ماڵە بە باشی بەڕێوە ناچێت و سەرناکەوێت، کوردستان ماڵی گەورەی هەموو لایەکمانە و سەرۆک بارزانی گەورەی ئەو ماڵەیە، بەڵێ سەرۆک بارزانی ڕێبەر و مەرجەعی باڵای گەلی کوردستانە و پێویستە بەو جۆرە مامەڵەی لەگەڵ بکرێت و خوێندنەوەی جیھانیش لەو ڕوانگەیەوە دروستە."

 

بڵند ئیبراھیم

میدیا - هەولێر :
ئێوارەى ئەمڕۆ ٢٤ / ٢ / ٢٠٢٦، سكرتێری گشتیی YNDK پێشوازی لە شاندێکى باڵاى پارتى یەکێتى دیموکراتى کورد لە سوریا (یەکێتى) کرد و، لەدیدارێکى برایانەدا باسیان لە رەوشی سیاسى و یەکڕیزى گەلى کوردستان و دواین پێشهاتەکانى رۆژئاواى کوردستان و پەیوەندى نێوان هەر دوو لا كرد.
ئێوارەى ئەمڕۆ سێشەممە، غەفوور مەخمووری سكرتێری گشتیی یەكێتی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستان YNDK ، لە بارەگای مەكتەبی سیاسيی YNDK لە شاری هەولێر، بە ئامادەبوونى هەڤاڵان (د. شاخەوان خالید کارگێڕى مەکتەبى سیاسى و شاکر هاشم ئەندامى مەکتەبى سیاسى و فاخیر نانەکەلى ئەندامی کۆمیتەی سەرکردایەتی و بەرپرسی هەرێمی هەولێر و جەلال سمایل کارگێڕى مەکتەبى ناوەندى پەیوەندییەکانى YNDK)، پێشوازیانکرد لە شاندێکى باڵاى پارتى یەکێتى دیموکراتى کورد لە سوریا (یەکێتى)، کە پێکهاتبوو لە بەڕێزان (د. ئازاد ئەحمەد عەلى جێگرى سکرتێر و وەیسى مستەفا ئەندامى کۆمیتەى سیاسى و ئامینە رەشۆلیک و مەحموود محەممەد و فەرهاد وسو محەممەد و عەبدولباقى رەجۆ ئەندامانى کۆمیتەى سەرکردایەتى).
لە دیدارێکى برایانەدا، باس لە رەوشى سیاسى کوردستان و پێشهاتەکانى رۆژئاواى کوردستان و ناوچەکە کرا و، شاندى میوان لە وتەیەکى کورتدا سەبارەت بە رۆژئاواى کوردستان روانینى خۆیان خستەڕوو، هەروەها سكرتێری گشتیى YNDK لە وتەیەکى کورتدا تیشکى خستەسەر رەوشی سیاسی كوردستان و دوا پێشهات و گۆڕانكارییەكانی رۆژئاواى کوردستان و ناوچەكەو گرنگى زیاتر لێكنزیكبوونەوەی لایەنە سیاسییەكانی كوردستان و، جەختیكردەوە سەر یەكڕیزی و یەكدەنگی لایەنە سیاسییەکان لەو گۆڕانكارییانەی كە دێنە پێشەوەو یەكێتی و یەكدەنگی لایەنە سیاسییە کوردستانییەکانى لەو گۆڕانكارییانەدا بە فاكتەری سەرەكی پاراستن و چەسپاندنى مافەكانی گەلی كوردستان وەسفكرد، لەم پێناوەشدا جارێکى دیکە پێشنیارى پێکهێنانى لێڤەگەڕێکى سیاسى بۆ لایەنە سیاسییەکانى رۆژئاواى کوردستان کرد، کەوا هەموو لایەنەکان لەژێریدا کۆببنەوە، ئەمەشى وەک چارەسەرییەک بۆ یەکێتى و یەکڕیزى یەکدەنگى نێوان لایەنە سیاسییەکانى رۆژئاواى کوردستان خستەڕوو، لە تەوەرێکى دیکەى دیدارەکەدا باس لە کارو خەباتى نەتەوەکەمان لە رۆژئاواى کوردستان کرا و، سکرتێرى گشتیى YNDK هاوسۆزى و پشتیوانى خۆى و سەرکردایەتیى YNDK ى بۆ خەبات و بەرخودانى رۆژئاواى کوردستان راگەیاند، هەر لە دیدارەکەدا شاندى میوان، سوپاس و پێزانینی خۆیان بە سكرتێری گشتی و سەركردایەتیی YNDK راگەیاند سەبارەت بە هەڵوێستە نەتەوەیی و نیشتمانییەكانی YNDK لە پرسە نەتەوەیى و نیشتمانییەكاندا.
لەدوا تەوەرى دیدارەکەشدا هەر دوو لا جه‌ختیانكرده‌وه‌ سه‌ر پتەوکردنى پەیوەندی برایانە و هاوخەباتی نێوان پارتى یەکێتى دیموکراتى کورد لە سوریا (یەکێتى) و YNDK لەپێناو زیاتر خزمەتكردن و پێشڤەبردنی دۆزی رەوای گەلی كوردستان.

میدیا - هه‌ولێر:

مه‌كته‌بى سياسيى یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی دیموكراتی كوردستان YNDK  به‌شداری ڕێوڕه‌سمى هه‌ڵسه‌نگاندنى په‌رتووكى "بيرمه‌ند و مێژوونووسى گه‌وره‌ى كورد محه‌ممه‌د ئه‌مين زه‌كى به‌گ" له هۆڵى كۆچه‌ر بيركار له‌ ‌شارى هه‌ولێر ده‌كات.

پاش نيوه‌ڕۆى ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه‌ رێكه‌وتى 23-2-2026 ( هه‌ڤاڵ د.شاخه‌وان خاليد كارگێڕى مه‌كته‌بى سياسيى یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی دیموكراتی كوردستان YNDK) لەسەر بانگھێشتی زانكۆى سه‌لاحه‌ددين، به‌شداری هه‌ڵسه‌نگاندن و ناساندن و بڵاوكردنه‌وه‌ى په‌رتووكى "بيرمه‌ند و مێژوونووسى گه‌وره‌ى كورد محه‌ممه‌د ئه‌مين زه‌كى به‌گ" بۆ دكتۆر سه‌باحى غاليب به‌ به‌شداری نوێنەری حزبەکان و رۆشنبیران و نووسه‌ر و رۆژنامه‌نووسان و کەسایەتییە ئه‌كاديمى و کلتووری و میدیاییەکان ده‌كات، كه‌ به‌شى مێژووى كۆليژى ئه‌ده‌بيات به‌هه‌ماهه‌نگى سه‌نته‌رى رۆشنبيرى و ئه‌كاديمى زانكۆى سه‌لاحه‌ددين سازيان دابوو، هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كه‌ ماوه‌ی دوو كاتژمێرى خایاند و تیایدا گفتوگۆی چڕوپڕ له‌سه‌ر مێژووى تێڕوانينى و نووسين و په‌رتووكه‌كانى مێژوونووس محه‌ممه‌د ئه‌مين زه‌كى به‌گ كرا.

كارگێڕى مه‌كته‌بى سياسيى YNDK به‌شدارى گفتوگۆكانى كرد و رايگه‌ياند: هه‌ڵسه‌نگاندن و بڵاوكردنه‌وه‌ى ئه‌و په‌رتووكه‌ گرنگى زۆرى هه‌يه‌ و نووسينه‌وه‌ و ناساندن و زانينى مێژوو به‌شێكى گه‌وره‌ى خه‌بات و تێكۆشانى گه‌لى كوردستانه‌، هه‌ر گه‌ڵ و نه‌ته‌وه‌يه‌ك مێژووى نه‌بێ واتا ناسنامه‌ى نييه‌، پێويسته‌ هه‌موو لايه‌كمان گرنگى به‌لايه‌نى مێژوويى نه‌ته‌وه‌كه‌مان بده‌ين، بۆ ئه‌وه‌ى ببێته‌ هه‌وێنى سه‌ركه‌وتن و پێكهێنانى كيان و ده‌وڵه‌تى كوردستان و نه‌وه‌ى داهاتوو مێژووى باب و باپيرانى خۆيان بزانن و شانازى پێوه ‌بكه‌ن.

لە دوماھیدا رێوڕه‌سمه‌كه‌ گفتوگۆیەکی گەرمی لێکەوتەوە و سه‌ركه‌وتووانه‌ كۆتايى هات.

 

نووسینى: غەفوور مەخموورى
زمانى کوردى کە ناسنامە و هەبوونى نەتەوەى کوردە، بەردەوام لەلایەن داگیرکەرانى کوردستان هەوڵى قەدەغەکردن و لەناوبردنى دراوە، زمان وەك تایبەتمەندییەكی نەتەوەیی، ئەویش كەوتۆتە بەر مەترسی شاڵاوی بەعەرەبكردن و بەتورککردن و بە فارسکردن، لێرەدا دەمەوێت باس لە دژایەتییەکانى زمانى کوردى لەلایەن دەسەڵاتە داگیرکەرەکانى کوردستان بکەم، هەر لەكۆنەوە شۆڤێنییەتی عەرەب و تورک و فارس ویستوویانە زمان و كلتوری كورد بسڕنەوەو زمان و كلتوری خۆیان بسەپێننە سەر كورد. بۆ نموونە ئەگەر باسى دەسەڵاتى عەرەبى بکەین دەبینین لەپاش جەنگی (القادسیە)ەوە لە 640ی زاینیدا، کە سەرەتای دەستبەسەرداگرتنی كوردستان بوو لەلایەن عەرەبەوەو، ئەو دەستبەسەرداگرتنە عەرەبییە بزووتنەوەیەكی بەعەرەبكردن بوو بۆ بچوككردنەوەو سڕینەوەی بەها نەتەوەییەكانی كوردو پشتگوێ‌ خستنی زمان و كلتوری كوردو، كاركردن بۆ بڵاوكردنەوەو سەپاندنی زمان و كلتوری عەرەبی، بەمەش ویستیان زمان و كلتوری كورد لەناو ببەن، بەڵام خۆشبەختانە زمان و كلتوری كورد لەسەر دەستی هۆزانڤان و رۆشنبیرانی كورد پارێزراو مایەوە. زمانی هەر نەتەوەیەك لەگەڵ لەدایكبوونی نەتەوەكە لەدایكدەبێت. بۆیە دەسەڵاتی عەرەبی بۆ لەناوبردن و سڕینەوەی نەتەوەی كورد هەوڵی سڕینەوەو نەهێشتنی زمانی كوردی داوە، ئەم هەوڵدانەش لەسەدەكانی رابردووەوە تائێستا درێژەی هەیە.
لەگەڵ دروستكردنی دەوڵەتی عێراقیشدا كار بۆ پشتگوێ‌ خستن و سڕینەوەی زمانی كوردی كراوە، دوای دروستكردنی عێراق کەسێكی شۆڤێنی عەرەب كە ناوی (ساطع الحصري) بوو، كرا بە بەڕێوەبەری گشتی زانیاری (المعارف) و لەماوەی نێوان (17ی كانوونی دووەمی 1923 تا 31ی تەمووزی 1927) لەكارەكەیدا مایەوە، (ساطع الحصري) كەسێكی شۆڤێنی بوو، لای ئەو زمان یەكەم پێوەر بوو بۆ خۆ بەستنەوە بەوڵاتی عەرەبی ‌و هەر كەسێ‌ بەعەرەبی قسە بكات ئەوە عەرەبە جا ئایین یا رەگەز یا مێژووی هەر چییەك بێت، هەوڵی دەدا زمانی كوردی پشتگوێ‌ بخات و بیانووی زۆری دەدۆزییەوە بۆ ئەوەی كورد بەزمانی خۆی نەخوێنێت و بەزمانی عەرەبی بخوێنێت ئەوەشی بۆ ئەوە بوو وردە وردە زمان و كلتوری كوردی بسڕێتەوە، بێگومان هەر زمانێك كە پێی نەخوێنرێت و پێی نەنووسرێت پێشناكەوێت و گەشە ناكات.
پاشتر رژێمی كۆماری عێراق لەساڵی 1960دا دەستیكرد بەراگواستنی مامۆستایانی كورد لەكەركوك (فەرمانێكی وەزاری دەرکرد و رەوانەیکرد بۆ بەڕێوەبەرایەتی زانیاری لیوای كەركوك بۆ ئەوی هەرچی دەرچووانی دار المعلمین و معلمات هەیە لە كوردەكان لەسلێمانی دابنرێت نەك لەكەركوك)، ئەوەش هەوڵێك بووە بۆ نەهێشتنی خوێندنی كوردی لەكەركوكدا، خوێندنی كوردی‌و بزاڤی كلتوری كورد بەردەوام لەلایەن دەسەڵاتی عەرەبییەوە چ لە عێراق و چ لە سوریادا دژایەتی كراوە، هەر چەندە لەبڕگەی (ب)ی ماددەی حەوتەمی دەستووری كاتی عێراقدا هاتووە کە (زمانی كوردی زمانی رەسمی دەبێت شان بەشانی زمانی عەرەبی لەناوچەی كوردیدا)، بەڵام زۆر كەم كار بەو دەقە كراوە، رژێمی عێراق بەتایبەت بەعس بۆ ئەوە سوودی لەزمانی كوردی وەرگرتووە بیرو بۆچوونە بۆگەنەكانی خۆی لەرێی زمانی كوردییەوە بگەیەنێتە كورد، ئەگەرنا بەردەوام دژایەتی زمان و كلتوری كوردی كردووەو بڕیاری تایبەتی لەم بارەیەوە داوە، بڕیاری 632 لە 7/10/1989ی بەناو (ئەنجومەنی سەركردایەتی شۆڕشی عێراق) زۆر راشكاوانە دژایەتی زمانی كوردی دەكات و بەشتێكی بێ‌ بایەخی دادەنێ‌، لەبڕگەی یەكەمی ئەو بڕیارەدا هاتووە كە قوتایی بەدەرنەچوو (راسب) دانانرێ‌ ئەگەر هاتوو لەوانەی زمانی كوردیدا دەرنەچوو، ئەو بڕیارەش هەموو ئەو قوتابخانانە دەگرێتەوە كە زمانی كوردییان تێدا دەخوێنرێت، لەبڕگەی دووەمیشدا بڕیارەكە كراوە بەبڕیارێكی یەكلاییكەرەوەو تێیدا هاتووە (كار بەهیچ دەقێكی تری پێچەوانەی ئەو دەقە ناكرێت). ئەگەر لەعێراقدا خوێندنیش بەزمانی كوردی بووبێ‌ ئەوا بەشتێكی كەم بایەخ سەیر كراوەو، پرۆگرامی خوێندن هەمان پرۆگرامە عەرەبییەكە بووەو وەرگێڕاوەتە سەر زمانی كوردی، پرۆگرامەكەش بەهیچ شێوەیەك گوزارشتی لەكۆمەڵی كوردەواری نەكردووە، بۆ نموونە لەبابەتی مێژوودا مێژووی نیشتمانی عەرەب و، لە بابەتی جوگرافیادا جوگرافیای نیشتمانی عەرەب و لەبابەتەكانی تریشدا هەر هەمووی هی عەرەب دەخوێنرێت، ئەوەش بۆ ئەوە بووە كە خوێندەڤانی كورد هەمیشە عێراق بەوڵاتی خۆی بزانێ ‌‌و لەرێی عێراقیشەوە (نیشتمانی عەرەبی) بەنیشتمانی خۆی بزانێ ‌‌و مێژوو و جوگرافیا و شارستانییەتی ئەوانیش بەهی خۆی بزانێت و، هەست نەكات كە كوردستان نیشتمانی ئەوەو بەشێكی بەزۆر بەعێراقەوە لكێنراوەو داگیركراوە.
رژێمی بەعس بە بەردەوامی هەوڵی سڕینەوەی زمان و كلتوری كوردی داوەو، قوتابخانە كوردییەكانی داخستووەو، لەساڵی خوێندنی (2000-2001)ەوە لەسەرتاسەری عێراقدا لەهیچ قوتابخانەیەكدا خوێندنی بەزمانی كوردی نەهێشتووەو هەمووی كردووە بەعەرەبی، لە (كەركوك، مەخموور، شنگاڵ، زەممار، قەراج، خانەقین،. . .و شوێنانی دیکەیش)و خوێندنی عەرەبی سەپاندۆتە سەر كورد.
لەو رێیەوە رژێمی عێراق ویستوویەتى زمان و كلتوری خۆی بسەپێنێتە سەر كوردو زمان و كلتوری كوردیش كەم بایەخ بكات، ئەگەر سەیر بكەین دەبینین ئێستاش كاریگەرییەكی زۆری كلتورو زمان و هزرو سیاسەتی عەرەبی بەسەر رۆشنبیرانی كورد لە باشووری كوردستاندا دیارە، ئەمە بۆ رۆژئاوای كوردستانیش راستە، لەبەر ئەوەی نەتەوەی سەردەست هەوڵیداوەو هەوڵدەدات هەموو شتێكی خۆی بسەپێنێتە سەر نەتەوەی بندەست، لە باكوروردا كاریگەری زمان و كلتوری تورك و لەرۆژهەڵاتیشدا كاریگەری زمان و كلتوری فارس بەسەر زمان و كلتوری كورددا هەیە. ئەم سیاسەتەی داگیركەرانی كوردستان سێ‌ واقیعی كلتوری جیا لەیەكی دروستكردووە. لەهەریەك لە توركیاو ئێراندا خوێندن بەزمانی كوردی قەدەغەیە و رێی پێنادرێ ‌‌و كوردیان ناچاركردووە بەزمانی ئەوان بخوێنی ‌و بنووسێ‌، دەسەڵاتە داگیركەرەكانی كوردستان لە كۆنەوە تائێستا زمانی خۆیان سەپاندۆتە سەر كورد، كورد بەناچاری زمانی دەستەڵاتدارانیان لەكاروباری رەسمییدا بەكارهێناوە، وەك لەپێشەوە باسمانكرد عێراق بە بەردەوامی هەوڵی سڕینەوەی زمان و كلتوری كوردی داوەو كەنارگیری كردووە.
لەسوریاشدا خوێندن و نووسین بەزمانی كوردی قەدەغەیە و تەنها دەبێت بەزمانی عەرەبی بێت و ئەمەش لەماددەی (4)ی دەستووری سوریادا جێگیركراوە، كە دەڵێت (زمانی عەرەبی زمانی رەسمییە). شۆڤێنییەتی عەرەبی هەستی بەوەكردووە، كە ئەگەر زمانی كوردی رێی پێبدرێت ئەوا گەشە دەكات و تایبەتمەندییەكانی خۆی دەپارێزێت، بۆیە كەوتۆتە دژایەتیكردنی زمانەكەمان. بێگومان زمانیش هۆكاری لەیەكتر گەیشتن و خوێندن و نووسین و بیركردنەوەیەو یەكێكە لەتایبەتمەندییە بنچینەییەكانی هەر نەتەوەك. لەگەڵ ئەو هەموو دژایەتی‌و قەدەغەكردنەشدا زمانی كوردی لەرێی رۆشنبیرانی كورد بەردەوام بەرەنگاری داگیركەرانی كوردستان بۆتەوەو خۆی پاراستووەو لە گەشەكردنیشدایە. بەعەرەبكردن و بە تورککردن و بە فارسکردن مەترسییەكی زۆری بۆ سەر مانەوەو گەشەكردنی زمانەكەمان هەبووەو هەیەو بۆتە هەڕەشە لەسەر نەهێشتن و سڕینەوەی زمانەكەمان، بۆیە پیویستە هەموو لایەکمان وەک ئەرکێکى نەتەوەیى و نیشتمانى کاربکەین بۆ بایەخدان بە زمانى کوردى و پێشخستنى
كتبها: غفور مخموري*
اللغة الكوردية التي هي هوية ووجود الأمة الكوردية، يتم حظرها ومحوها بشكل مستمر من قبل محتلي كوردستان، واللغة كخاصية قومية تعرضت منذ القدم الى خطر حملات التعريب والتتريك والتفريس، وأريد هنا أن أتحدث عن معارضة اللغة الكوردية من قبل القوى المحتلة لكوردستان، حيث منذ القدم حاولت الشوفينية العربية والتركية والفارسية محو اللغة والثقافة الكوردية وفرض لغتهم وثقافتهم على الكورد.
على سبيل المثال، إذا تحدثنا عن الحكم العربي، نرى أنه بعد معركة القادسية عام 640م، والتي كانت بداية (الغزو) أو السيطرة على كوردستان، كان الغزو العربي عبارة عن حركة تعريبية لتصغير ومحو القيم القومية الكوردية، وتهميش اللغة والثقافة الكوردية، والعمل على نشر وفرض اللغة والثقافة العربية، وحاولوا بذلك محو وتدمير اللغة والثقافة الكوردية، ولكن لحسن الحظ تم الحفاظ على اللغة والثقافة الكوردية من قبل الشعراء والمثقفين الكورد.
إنّ لغة أي أمة تولد مع ولادة الأمة، ولذلك حاول النظام العربي من اجل تدمير ومحو الأمة الكوردية استئصال اللغة الكوردية، جرت تلك المحاولات في القرون الماضية ومستمرة حتى الآن.
ومع قيام الدولة العراقية تم العمل على إهمال اللغة الكوردية ومحوها، وبعد قيام العراق تم تعيين عنصري عربي يدعى (ساطع الحصري) مديراً عاماً للمعارف، وبقي في وظيفته بين 17 كانون الثاني 1923 و31 تموز 1927، كان (ساطع الحصري) شخصاً عنصرياً، بالنسبة له كانت اللغة هي المعيار الأول للانتماء إلى الوطن العربي وكل من يتحدث العربية فهو عربي، بغض النظر عن دينه أو عرقه أو تأريخه، كان يحاول تهميش اللغة الكوردية ويبحث عن أعذار كثيرة تحول دون دراسة الكورد بلغتهم والدراسة باللغة العربية، ويهدف من وراء ذلك محو اللغة والثقافة الكوردية تدريجياً، وبطبيعة الحال، فإن أي لغة لن تتطور ولن تتقدم مالم يتم تدريسها وكتابتها.
وفي الوقت اللاحق بدأ النظام الجمهوي العراقي في عام 1960، بنقل المعلمين الكورد من كركوك (أصدر أمراً وزارياً وأرسله إلى مديرية معارف لواء كركوك لتعيين جميع خريجي المعلمين الكورد في السليمانية، وليس في كركوك). وكانت تلك ايضاً محاولة لمحو االدراسة الكوردية في كركوك، وكانت الدراسة الكوردية والحركة الثقافية الكوردية تتعارض باستمرار من قبل السلطات العربية في كل من العراق وسوريا. ورغم أن الفقرة (ب) من المادة السابعة للدستور العراقي المؤقت تنص على أن “اللغة الكوردية هي اللغة الرسمية إلى جانب اللغة العربية في المنطقة الكوردية”، إلا أن هذا النص نادراً ما كان يُعمل به، لقد استفاد النظام العراقي، وخاصة نظام البعث، من اللغة الكوردية لنقل أفكاره القذرة عن طريق اللغة الكوردية الى الكورد، بخلاف ذلك، فقد عارض دائماً اللغة والثقافة الكوردية واتخذ قرارات خاصة في هذا الصدد.
القرار رقم 632 في 7/10/1989 الصادر عن مايسمى ب(مجلس قيادة الثورة العراقي) يعارض اللغة الكوردية بشكل صريح ويعتبرها غير ذات أهمية، وتنص الفقرة الأولى من القرار على أن الطالب الذي لا يجتاز مادة اللغة الكوردية لن يعتبر راسباً، ويشمل هذا القرار كل المدارس التي يتم فيها التدريس باللغة الكوردية، وفي الفقرة الثانية يكون القرار نهائياً وينص على أنه (لا يجوز العمل بأي نص آخر يعارض ذلك النص). وحتى لو كان التعليم باللغة الكوردية في العراق، إلا أنه كان يُنظر اليه بشىء غير ذات أهمية، فالمنهاج الدراسي كان نفس المنهج العربي ومترجم إلى اللغة الكوردية، ولم يعبّر المنهج عن المجتمع الكوردي بأي شكل من الأشكال، على سبيل المثال يتم في مادة التأريخ تدريس تاريخ الوطن العربي، وفي مادة الجغرافية جغرافية الوطن العربي وفي المواد الأخرى كلها تخص العرب، وذلك للتأكد من أن الطلبة الكورد يعتبرون العراق دائماً بمثابة بلدهم، ويعرفون من خلال العراق انّ (الوطن العربي) هو وطنهم، ويعتبر تاريخهم وجغرافيتهم وحضارتهم هي لهم، ولكي لايشعروا بأن كوردستان بلدهم ووطنهم وجزء منها ملتحق بالعراق قسراً.
كان نظام البعث يحاول بشكل مستمر محو اللغة والثقافة الكوردية، وأغلق المدارس الكوردية، وقد أزال الدراسة باللغة الكوردية في عموم العراق منذ العام الدراسي (2000-2001) وحوّل كلها الى الدراسة العربية، في (كركوك، مخمور، سنجار، زمار، قراج، خانقين ... وغيرها من وقد فرض الدراسة العربية على الكورد.
وبهذه الطريقة اراد النظام العراقي فرض لغته وثقافته على الكورد والتقليل من شأن اللغة والثقافة الكوردية، ولو ننظر، يمكننا أن نرى أن تأثير الثقافة واللغة والفكر والسياسة العربية على المثقفين الكورد في جنوب كردستان لا يزال واضحاً، وهذا ينطبق أيضاً على غرب كوردستان، لأن الأمة المهيمنة حاولت فرض كل شيء على الأمة المضطهدة، كما عارضت تركيا وإيران اللغة الكوردية، ففي شمال كوردستان تأثير اللغة والثقافة التركية، وفي شرق كوردستان هناك تأثير اللغة والثقافة الفارسية على اللغة والثقافة الكوردية. لقد خلقت سياسة محتلي كوردستان ثلاث حقائق ثقافية مختلفة، ففي كل من تركيا وإيران، يمنع التعليم باللغة الكوردية ولن يُسمح به، ويضطر الكورد إلى القراءة والكتابة بلغتهم، وقد فرضت دول الاحتلال لغتها الخاصة على الكورد منذ القدم، لقد اضطر الكورد إلى استخدام لغة سلطاتهم في الشؤون الرسمية، وكما ذكرنا سابقاً، حاول العراق باستمرار محو اللغة والثقافة الكوردية وتهميشهما، وفي سوريا ايضاً، تمنع القراءة والكتابة باللغة الكوردية ويجب أن تكون باللغة العربية حصراً، وهو ما نصت عليه المادة الرابعة من الدستور السوري، التي تنص على (أن اللغة العربية هي اللغة الرسمية)، لقد شعرت العنصرية العربية أنه إذا سمحت للغة الكوردية فإنها سوف تتطور وتحافظ على خصوصياتها.
لذلك، بدأت تعارض لغتنا، وبطبيعة الحال، اللغة هي وسيلة التفاهم والقراءة والكتابة والتفكير وهي إحدى الخصائص الأساسية لأي أمة، رغم كل تلك المعارضة والمنع، ظلت اللغة الكوردية تقاوم محتلي كوردستان بشكل مستمر من خلال المثقفين الكورد وحافظت على نفسها وفي تطور دائم.
لقد كان التعريب والتتريك والتفريس ولاتزال خطراً كبيراً على بقاء لغتنا وتطورها، وأصبح يشكل تهديداً للقضاء على لغتنا ومحوها، لذا يجب علينا جميعاً العمل كواجب قومي ووطني على تعزيز اللغة الكوردية وتطويرها.
*السكرتير العام للاتحاد القومي الديمقراطي الكوردستاني YNDK

میدیا – هه‌ولێر:

شاندێكى مه‌كته‌بى سياسيى یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی دیموكراتی كوردستان YNDK له‌ شاری هه‌ولێر، به‌شداری پانێلێك له‌سه‌ر ره‌وشى سياسى كوردستان ده‌كات.

ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه‌ رێكه‌وتى 17-2-2026، شاندێكى مه‌كته‌بى سياسيى YNDK كه‌ پێكهاتبوو له ‌هه‌ڤاڵان (د. شاخه‌وان خاليد كارگێڕى مه‌كته‌بى سياسيى YNDK و فاخير نانه‌كه‌لى ئه‌ندامى سه‌ركردايه‌تى و به‌رپرسى هه‌رێمى هه‌ولێرى YNDK ) له‌هۆڵى ئه‌وتار له ‌شارى هه‌ولێر، به‌شداری پانێلێك له‌ژێر ناونیشانی ( كوردستان له‌ نێو گۆڕانكارى و رووداوه‌ سياسييه‌كاندا) بۆ نوێنه‌رايه‌تى هه‌ر چوار پارچه‌ى كوردستان به‌ به‌شداری نوێنەری حزبەکان و رۆشنبیران و نووسه‌ر و رۆژنامه‌نووسان و کەسایەتی و میدیاكاران ده‌كات، له‌ پانێله‌كه‌‌ هه‌ر به‌شه‌ى كوردستان به‌نوێنه‌رايه‌تى به‌جيا باس كرا و تیایدا گفتوگۆی چڕوپڕ له‌سه‌ر ره‌شى سياسى هه‌موو به‌شه‌كانى كوردستان گۆڕانكارى و پێشهاته‌كانى رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و جيهان و رۆلى كورد له‌م نێوه‌نده‌دا كرا.

د. شاخه‌وان خاليد كارگێڕى مه‌كته‌بى سياسيى YNDK لە پانێلەکەدا وتى: گردبوونەوە و خۆپیشاندانە جەماوەرییەکانى کوردستان له‌ هه‌موو به‌شه‌كانى كوردستان بۆ پشتیوانى رۆژئاواى وڵات بووه‌ هه‌وێنى یەکڕیزى يه‌كێتى نەتەوەیى و يه‌كهه‌ڵوێستى گه‌لى كوردستان له‌به‌رامبه‌ر داگيركه‌ران و دوژمنان، نەتەوەى کورد لە کوردستانى مەزن و دياسپۆراى کورد لە دەرەوە به‌ به‌شدارى هه‌مووان بە گیانێکى نەتەوەیى کوردانەى یەکگرتوو راى گشتى جيهانى به‌لاى خۆيدا هێناو كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى شه‌رمه‌زار كرد بۆ ئه‌وه‌ى پاڵپشتى دۆزى ره‌واى كورد بكه‌ن و تا ئێستاش رۆژانە ئه‌م بۆ بەرخودان و تێكۆشان و گردبوونه‌وه‌ و خۆپيشاندانه‌ وه‌كو چالاكييه‌ك ئه‌نجام ده‌درێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ یەکڕیزى گه‌لى كوردستان بناخەیەکى پتەوە بۆ بۆ خه‌بات و چەسپاندنى ئاشتى بۆ به‌ديهێنانى ته‌واوى مافه‌كانى گه‌لى كوردستان، هەوروەها دەبێتە بنەمایەکى كاريگه‌ر بۆ یەکڕیزى و يه‌كهه‌ڵوێستى سیاسى و خوازيارى ئه‌وه‌ين لایەنە سیاسییە کوردستانییەکان پشت ئه‌ستوور بن به‌و جه‌ماوه‌ر شوڕشگێڕه‌ى كوردستان و به‌هۆيه‌وه‌ یەکڕیزی و هاوهه‌وڵوێست بن بۆ يه‌كێتى نه‌ته‌وه‌يى بۆ تێپەڕاندنى ئه‌و قۆناغه‌ و به‌ده‌ستێهانى مافه‌كان و پاراستنى ده‌ستكه‌وته‌كانى رۆژئاوا و باشوورى كوردستان.

 

 

 

ميديا - أربيل:
عزّى غفور مخموري السكرتير العام للإتحاد القومي الديمقراطي الكوردستاني، الیوم الأثنين، الموافق 16 / 2 / 2026 ، الشخصیة الأردنية المعروفة الشيخ فيصل العابد الدعجة رئيس قبيلة الدعجة بوفاة والده الفاضل (الشيخ عابد عبدالكريم العابد الدعجة - أبو فيصل) .
وأعرب مخموري، في اتصال هاتفي، عن أحر تعازيه بوفاة الفقيد سائلا المولى عز وجل أن يتغمده بواسع رحمته ويسكنه فسيح جناته، وأن يلهم أهله وذويه وعموم آل العابد و قبیلة الدعجة الكرام الصبر والسلوان .
من جانبه، عبر الشیخ فيصل العابد الدعجة عن شكره وامتنانه هو وعائلته وذويه لاتصال السكرتير العام للاتحاد القومي الديمقراطي الكوردستاني ومشاركته إياهم حزنهم ومصابهم .