Print this page

ئەوەی لە جیهان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگوزەرێ...وه‌رگێڕانی: حه‌مه‌ڕه‌شید هه‌ره‌س

تموز/يوليو 04, 2020

نووسينى: دۆنالد ترامپ

ئه‌مڕۆ بڕیارم دا پیتان بڵێم چی روو ده‌دات وجیهان له‌ سایه‌ی گۆڕانكاری ئه‌م ٤٠٠ ساڵه‌ی تێپه‌ڕی، ئێستا به‌ره‌و كوێ ئه‌ڕوات. ئه‌زانن ساڵی ١٧١٧ له‌دایك بوونی جیهانی نوێ بوو،ساڵی ١٧٧٨ یش یه‌كه‌م دۆلار له‌ چاپ درا، ئه‌و كاته‌ جیهان پێویستی به‌ شۆڕش بوو، ئه‌وه‌ بوو ساڵی ١٧٨٩ شۆڕشی فه‌ره‌نسا روویدا، ئه‌و شۆڕشه‌ی هه‌موو شتێكی گۆڕی و هه‌ڵیگێڕایه‌وه‌، له‌گه‌ڵ سه‌ركه‌وتنی دا ئه‌و جیهانه‌ نه‌ما كه‌ پێنج هه‌زار ساڵ بووله‌ ژێر چه‌پۆكی ئاین و خه‌رافیات دا بوو، سه‌ره‌تای سیستمێكی نوێ بوو كه‌ پاره‌ و میدیا سه‌ركردایه‌تی ئه‌كرد، جیهانێك كه‌ ئیتر جێی خوای مه‌سیح و نرخی ئینسانی تێدا نه‌ما. پێتان سه‌یر نه‌بێت ئێمه‌ نموونه‌یه‌كی ئه‌م سیستمه‌ جیهانییه‌ نوێیه‌ین. ئه‌م سیستمه‌ی له‌ سرووشتیا نرخی مرۆڤ وئابڕووی تێدا نیه‌، من گوێ ناده‌مه‌ ئه‌وه‌ی زۆرانبازێك ئه‌مرێت، ئه‌وه‌ی له‌‌‌ لای من گرنگه‌ ئه‌و زۆرانبازه‌ بیباته‌وه‌ كه‌ گره‌وه‌كه‌م له‌سه‌ر كردووه‌. كه‌چی به‌م بۆچوونه‌شمه‌وه سیستمه‌ جیهانییه‌كه‌ گه‌یاندمیه‌ كورسی سه‌رۆكایه‌تیی.
من دامه‌زراوه‌كانی قومار به‌ڕیوه‌‌ ئه‌به‌م، من ئێستا سه‌رۆكی به‌هێزترین ده‌وڵه‌تی جیهانم، كه‌واته‌ پێوه‌ره‌ ره‌وشتییه‌كان حوكم ناكه‌ن، ئه‌وه‌ی حوكمی جیهان و بوونه‌ مرۆییه‌كان ئه‌كات ئه‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌. كاری سیستمه‌ جیهانییه‌كه‌مان به‌ ئارامه‌وه‌ ئه‌كرد بێ ماندووبوون، تا گه‌یشتینه‌ ئه‌وه‌ی چه‌پۆكی كه‌نیسه‌ كۆتایی هات، ئاین و سیاسه‌تمان له‌ یه‌‌كتر جیا كرده‌وه‌، ئینجا عه‌لمانێكان هاتن بۆ به‌ربه‌ره‌كانی كه‌نیسه‌. هه‌روه‌ها كه‌ ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ی عوسمانی و دینی یه‌هوودیش كه‌وتن ئه‌وكاته‌ بوو كه‌ ئاڵاندمانن به‌ سیستمه‌ جیهانییه‌كه‌وه‌، ئێستاهه‌موو جیهان دژایه‌تی سامیه‌كان ئه‌كه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ یاسایه‌كمان بۆ به‌رگری سامی به‌ زۆر سه‌پاند.
له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌بێت تێبگه‌ن، سیستمی جیهانی نوێ جێگه‌ی ئاینی تیا نابێته‌وه‌، ئا ئه‌مه‌ كارێكی وای كردووه‌ كه‌ ئه‌بینین چ ئاژاوه‌یه‌ك هه‌موو جیهانی گرتۆته‌وه‌، ئه‌مه‌ له‌ دایك بوونێكی نوێ یه‌، پێویستی به‌ خوێن رشتنێكی زۆره‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ چاوه‌ڕێی كوشتنی ملیۆنه‌هاین له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا، ئێمه‌ش وه‌ك سیستمه‌ جیهانیه‌كه‌ هیچ خه‌مێك له‌ مه‌سه‌له‌كه‌ ناخۆین، ئه‌مڕۆ ئێمه‌ خاوه‌نی سۆز و هه‌ست نین. ئێمه‌ كاره‌كانمان وه‌ك كاری خواوه‌نده‌، بۆ نموونه‌: ژماره‌یه‌كی زۆر عه‌ره‌ب و ئیسلام ئه‌كوژین، سامانیان ئه‌به‌ین، وڵاته‌كانیان داگیر ئه‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر یه‌كێك پێمان بڵێت: ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ یاساو رێسا دژ ئه‌وه‌ستێته‌وه‌. ئێمه‌ش پێیان ده‌ڵێین: ئه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌رامبه‌رعه‌ره‌ب و ئیسلامی ئه‌كه‌ین، زۆر كه‌متره‌ له‌وه‌ی خۆیان به‌ خۆیانی ئه‌كه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌ستیان لێ ناپارێزین، چونكه‌ ئه‌وان ناپاك و درۆزنن.

ده‌نگۆیه‌كی گه‌وره‌ له‌ جیهانی عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌، گوایه‌ ئامریكا ملیاره‌ها دۆلار ئه‌دات به‌ ئیسرائیل، ئه‌مه‌ درۆیه‌ چونكه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌و ملیاره‌ها دۆلاره‌ ئه‌دات به‌ ئیسرائیل ئه‌وه‌ عه‌ره‌ب خۆیانن، چونكه‌ عه‌ره‌ب ئه‌و پاره‌یه‌ی ئه‌یدا به‌ ئامریكا، هه‌ر ئه‌و پاره‌یه‌یه‌ كه‌ ئامریكا ئه‌یدات به‌ ئیسرائیل.
هه‌ره‌وه‌ها عه‌ره‌ب گه‌مژه‌ن، گه‌مژه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر كۆمه‌ڵێكیان ئه‌وی تریان ئه‌كوژێت، هه‌رچه‌نده‌ به‌ یه‌ك زمان قسه‌ ده‌كه‌ن و زۆربه‌شیان هه‌مان ئاینیان هه‌یه‌. كه‌واته‌ لۆجیك ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مانه‌ نه‌مێنن، بنبڕ بكرێن. ئا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو جارێك وتوومه‌: ئه‌بێت باجی گه‌مژه‌یی بده‌ن. به‌ڵام ململانێی ئێمه‌ و ئێران، له‌به‌ر ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئێران هێرش ئه‌كاته‌ سه‌رمان، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ ئه‌مانه‌وێت وێرانیان بكه‌ین، رژێمه‌كه‌یان له‌ ناو به‌رین،هه‌ر وه‌ك چۆن له‌ زۆر وڵاتدا رژێمی تریشمان له‌ ناو برد، چونكه‌ بۆ به‌هێزی خۆمان ئه‌بێت لاوازیان بكه‌ین.
ئه‌وه‌ی من مه‌به‌ستمه‌ ئه‌وه‌یه‌ كارگه‌كانمان چه‌ك به‌رهه‌م ده‌ههێنن و له‌كاردان، به‌لامه‌وه‌ مه‌سه‌له‌ نیه‌ كێی پێ ده‌مرێت و ده‌كوژرێت، من ده‌مه‌وێت ده‌ست بگرین به‌سه‌ر نه‌وتی عه‌ره‌بدا، ئه‌مه‌ یارمه‌تیمان ئه‌دات ده‌ست بگرین به‌سه‌ر ئه‌وروپا و چین و یابان دا.
هیچ گه‌لێكی ئازاد له‌و ناوچه‌یه‌دا نیه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئازاد بن ئێمه‌ ئازاد نابین.
له‌به‌ر ئه‌وه‌ رێگا ناده‌ین ئه‌م گه‌لانه‌ هه‌ستنه‌وه‌، رێگاش ناده‌ین بۆ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ كه‌س رێمان لێ بگرێت. بۆیه‌ ئێمه‌ ئێرانمان رووبه‌ڕووی دوو بژارده‌ كرد، یان جه‌نگ یان خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان، كارێكیشمان كردووه‌ كه‌ بگه‌ینه‌ ئه‌و جه‌نگه‌ی هیچ لایه‌نێك له‌ ناوچه‌كه‌دا براوه‌ نه‌بن. براوه‌ ئه‌بێت سیتمه‌ جیهانییه‌كه‌ بێت. بۆ ئه‌م بردنه‌وه‌یه‌ش هه‌رچی توانای سه‌ربازی و ته‌كنه‌لۆجی و ئابووریمان هه‌یه‌ خستوومانه‌ته‌ كار.