وتەبێژی فەرمی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی كوردستان:
پێویستە بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنەكان پشكنین بۆ لەشفرۆشەكان بكرێ

       دیمانە – نەوزاد كەلهوڕ

د.خالس قادر وتەبێژی فەرمی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی كوردستان، لەم دیمانەیەدا لەگەڵ میدیا تیشكدەخاتە سەر رەوشی تەندروستی لە باشووری كوردستان و ئاماژە بەوە دەكات كە گۆڕانكاری گەورە پێویستی بە كاتێكی زۆر هەیە، نەبوونی بیمەی تەندروستیش بۆ هەمان هۆ دەگەڕێنێتەوە، ئاشكراشیدەكات 280 دەرمانخانە مافی فرۆشتنی دەرمانیان هەیە و ئەوانی دیكە مۆڵەتیان نییە و دەبێت دابخرێن.

 میدیا: ئەو گۆڕانكارییانە چین كە بە نیازن لە سیستمی تەندروستی ئەنجامی بدەن؟
د.خالس قادر: ئێمە لە وەزارەتی تەندروستی لە خۆ ئامادەكردنداین بۆ زیاتركردنی توانا و شارەزایی پزیشكەكان و هەروەها زیادكردنی ژمارەی پسپۆڕی پزیشكەكان و زیادبوونی سەنتەری پسپۆڕی چارەسەركردنی نەخۆشخانە گشتییەكان كە جاران كەم بوون، بەڵام ئێستا تواناكان لە زیادبووندان و هەروەها هەماهەنگی كردن لەگەڵ هاوڵاتیان بۆ ئەوەی سیستمی تەندروستی زیاتر پێش بكەوێت .
میدیا: خەڵك پێیانوایە ئەو سیستمەی ئێستا كۆنە و سەردەمی بەسەرچووە، لەوبارەیەوە راتان چییە؟
 د.خالس قادر: ئێمەش پێمانوایە ئەو سیستمە پێویستی بە گۆڕانكاری هەیە، بۆ ئەو مەبەستە كۆنفڕانسمان بەستووە، بەڵام ئەو گۆڕانكارییە زۆر بە هێواشی و لەسەرخۆ دەڕوات، چونكە ئەوە پێویستی بە ریفۆرم هەیە، گۆڕانكارییە گەورەكان پێویستی بە كاتێكی زۆر هەیە، چونكە ئەوە پەیوەندی بە بیمەی تەندروستییەوە هەیە، بەڵام بیمەی تەندروستی ئێستا لە كوردستاندا نییە .
میدیا: ژمارەی پزیشك بە بەراورد لەگەڵ ژمارەی دانیشتووانی كوردستان كەمە و بەپێی ستاندەری جیهانی دەبێت چۆن بێت؟
د. خالس قادر: هەر (10)هەزار كەس پزیشكێكی پسپۆڕی دەوێت، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ هەندێك شوێنی عێراق ئێمە گەلێك باشترین، هەر بۆ نموونە لە رووی پزیشكی دەروونیەوە ئێمە (54) پزیشكی پسپۆڕی دەروونیمان هەیە كە ژمارەیەكی باشە و چەند ساڵێك پێش ئێستا ئەو رێژەیە نەبوو.
میدیا: بە شێوەیەكی فەرمی چەند دەرمانخانە لای ئێوە مۆڵەتیان هەیە و دەرمانفرۆشی نایاسایی بۆچی ناتوانن كۆنتڕۆڵی بكەن؟
د. خالس قادر: ئەوانەی لای ئێمە مۆڵەتی فەرمیان هەیە (280) دەرمانخانەن كە مافی فرۆشتنی دەرمانیان هەبێت، ئەوانی دیكە مۆڵەتیان نییە و دەبێت دابخرێن، داخستنی شوێنەكانی دەرمان فرۆشتنی نایاساییش كاری ئێمە نییە، لایەنی بەرپرسمان بە نووسراوی فەرمی ئاگاداركردۆتەوە كە ئەو شوێنانە ناشارستانی و نایاسایین و پێویست دەكات دابخرێن.
میدیا: فرۆشتنی دەرمانی گیایی یاخود دەرمانی كوردەواری چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكەن؟
د.خالس قادر: ئێمە وەكو وەزارەتی تەندروستی رێگەیان پێنادەین و بە هیچ شێوەیەك مامەڵەیان لەگەڵدا ناكەین و دانیان پێدانانێین، لەهەمانكاتیشدا هاوڵاتیانیش ئاگاداردەكەینەوە كە خۆیان لەوە بە دووربگرن.
میدیا: خەڵك گلەیی لەوە هەیە كە ئێوە هانی كەرتی تایبەت دەدەن، ئایا لە تواناتاندا نییە پێشوازی لەو هەموو نەخۆشە بكەن، یان بۆ كەمكردنەوەی قورساییە لەسەر حكومەت ؟
د.خالس قادر: هۆی گەشەكردنی كاری تایبەت گرنگە بۆ هەموو وڵاتان بۆ ئێمەش بە هەمان شێوە، چونكە دەبێت كێبڕكێ هەبێت، ئەوەش وەكو پێویستییەك وایە بۆ چاكتركردنی خزمەتگوزاری تەندروستی، ئەوەش هەرگیز مانای ئەوە نییە كە ئێمە ناتوانین پێشوازی لە نەخۆش بكەین. مەسەلەكە بۆ چاكتركردنی كەرتی تایبەت كەرتی گشتییە، گرنگ ئەوەیە بواری تەندروستی فراوان بكرێت.
میدیا: داخوازی پزیشكە مانگرتووەكان بەكوێ گەیشت؟
د.خالس قادر: خۆپیشاندانەكە لەسەر یەكخستنی مووچە و دەرماڵە بوو، بەشێكیشی جێبەجێ كراوە.
میدیا: هەندێك لە پزیشكەكان گلەیی ئەوە دەكەن كە بۆ دیتنی خول كەسانی پسپۆڕ رەوانەی دەرەوە ناكەن؟
د.خالس قادر: لەوانەیە شتی لەمجۆرە پێشتر روویدابێت، بەڵام ئێستا كەم بۆتەوە وەكو پێشوو نییە، ئێستا گرێبەست دەكەین و راهێنەرانی كۆمپانیاكان دێن راهێنان بە كادیرەكانمان دەكەن.
میدیا: هەندێك لە پزیشكان پابەند نین بەو نرخەی بۆیان دانراوە، ئێوە لەكاتی سەرپێچی چ رێوشوێنێكی یاسایی دەگرنەبەر؟
د.خالس قادر: ئەوە زیاتر كاری سەندیكای پزیشكانە و ئەوان بەو كارە هەڵدەستن، ئەركی ئێمە ئەوەیە بە نووسراو ئاگاداریان دەكەینەوە.
میدیا: دەگوترێ پزیشك هەیە نەخۆش بۆ تاقیگە و تیشك و سۆنار دەنێرێت، لە كاتێكدا كە پێویستیشی بەوانە نییە، ئەوە تا چەند راستە؟
د.خالس قادر: ئێمەش ئەوەمان بیستووە و سەندیكاشمان لێ ئاگاداركردۆتەوە، لە ئەنجومەنی راوێژكاری وەزارەت بە نەقیبی سەندیكاشمان راگەیاندووە، بەو پێیەی نەقیبی سەندیكا ئەندامە لە ئەنجومەنی راوێژكاری، بەڵام دەبێت ئەوەش بگوترێت بڕیاردان لەسەر ئەوە كارێكی وا ئاسان نییە، هەندێك جار پزیشك مەترسی شتێكی خراپ لە نەخۆش دەكات پێویستی بەو پشكنینە هەیە، كەواتە پزیشك دەسەڵاتی ئەوەی هەیە كە نەخۆش بنێرێت بۆ ئەو شوێنانە.
میدیا: بەڵام ئەوەی گومان لای نەخۆش دروست دەكات ئەوەیە كە پشكیان هەیە لەگەڵ خاوەن تاقیگەكان و دەرمانخانەكان و پزیشكانی تیشك و سۆنار؟
د.خالس قادر: ئەوە دەبێت نەمینێت لەهەمانكاتیشدا هەتا ئێستا كەسێك نەهاتووە سكاڵا تۆمار بكات، چونكە دەبێت كەسێك هەبێت سكاڵا بكات و ئینجا لێكۆڵینەوە لەسەری بكرێت، هەركاتێك ساغ بووەوە ئەو پزیشكە سزا دەدرێت، گەر بەردەوامیش بێت لەسەری كلینكەكەی پێدادەخرێت ئەگەر هەر بەردەوام بوو لەسەری دواجار بڕوانامەكەی لێدەسەنرێتەوە .
میدیا: بەرامبەر زۆر بوونی دیاردەی لەشفرۆشی كەسەرچاوەی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی ئایدزە هەڵوێستان چییە؟
د.خالس قادر: وەكو یاسا قەدەغەیە ئەوەی دەكرێت بە نهێنی دەكرێت، ئەوەی كە ئێستا هەیە مەترسی زیاتر دەكات، ئێمەش داوامان كردووە بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنەكان كە ئەو كەسانەی كاری لەشفرۆشی دەكەن پشكنینیان بۆ بكەین، بۆ ئەوەی بزانین هەڵگری ڤایروسی ئایدزن یان نا تاكو بتوانین كۆمەڵگەكەمان لە نەخۆشی بپارێزین. ئێمە لە ئاساوەرەكانی دەترسین، پێویستە بێن بۆ پشكنین هەتا بزانین هەڵگری ئەو ڤایرۆسەن یاخود نا، ئەگەر هەڵگری ئەو ڤایرۆسە بن ئەوە دەبێتە جێگەی مەترسی بۆ كۆمەڵگە.
میدیا: ئایا لەشفرۆشان ئامادەن خۆیان ئاشكرا بكەن و بێن پشكنینیان بۆ بكرێت، لە كاتێكدا ئەو كارە بە نهێنی دەكەن؟
د.خالس قادر: ماوەیەك بەر لە ئێستا ئەزموونێكی لەو جۆرە هەبوو كە هەندێك لەو شوێنانە زانراوبوون دەهاتن لە دەزگای تەندروستی پشكنینیان بۆ دەكرا، ئێمەش تەنیا قسەمان لەسەر لایەنی تەندروستییە.
میدیا: حاڵەتی لەو جۆرەتان هەبووە؟
د.خالس قادر: ئەوەی بزانم حاڵەتێكی لەو جۆرە هەبوو كە هەڵگری ڤایرۆسی ئایدز بوو، بەڵام خەڵكی دەرەوەی هەرێم بوو ئەویش رەوانەی شوێنی خۆی كرایەوە.
میدیا: ئەی ئەوانەی لە دەرەوەی وڵات دێن چۆن كۆنتڕۆڵ دەكرێن؟
د.خالس قادر: دواین رێنمایی ئەوەیە هەركەسێك دێتە ناو هەرێم زیاتر لە (10) رۆژ بمێنێتەوە دەبێت پشكنینی بۆبكرێت.
میدیا: لە فڕۆكەخانە شوێنی پشكنینتان هەیە؟
د.خالس قادر: نەخێر لە فڕۆكەخانە ئاگاداردەكرێتەوە كە لە ماوەی (10) رۆژ دەبێت سەردانی تاقیگە بكات و پشكنینی بۆ بكرێت، لەكاتی گەڕانەوەی بۆ دڵنیا بوون تەماشای پاسپۆرتەكەی دەكرێت بۆ ئەوەی بزانین پشكنینی كردووە یان نا.